السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

145

تفسير الميزان ( فارسي )

« وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه » « 1 » . اين آيات به ضميمه آيه اولى دلالت دارند بر اينكه اين امور ، تا خدا خدايى كند باقى خواهند بود ، و نابودى و هلاك برايشان نيست . و وقتى آيه « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه » « 2 » را هم ضميمه اين آيات كنيم ، نتيجه مىدهد كه همه آن امور وجه خداى سبحانند ، و به عبارت ديگر ، همه آنها در جهت خداوند قرار داشته و از گزند حوادث و از نابودى مصونند . و ثانيا : چيزهايى كه بنده ، از خداى خود انتظار دارد نيز وجه خدا است ، مانند فضل و رحمت و رضوان ، زيرا خداى تعالى از طرفى مىفرمايد : « يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْواناً » « 3 » و نيز مىفرمايد : « ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ » « 4 » و نيز مىفرمايد : « وَابْتَغُوا إِلَيْه الْوَسِيلَةَ » « 5 » و از طرفى همه اينها را « وجه » خداى ناميده و مىفرمايد : « إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه اللَّه » « 6 » . * ( « ما عَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَما مِنْ حِسابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ » ) * « حساب » عبارت است از استعمال عدد و جمع و تفريق آن ، و چون تزكيه اعمال بندگان و معدلگيرى آن براى دادن پاداش ، عادتا از استعمال عدد و جمع و تفريق خالى نيست ، از اين جهت خود اين معدلگيرى ، حساب اعمال ناميده شده است ، و از آنجايى كه رسيدن به حساب اعمال بندگان براى دادن كيفر و پاداش است ، و كيفر و پاداش هم از ناحيه خداى سبحان است ، از اين رو قرآن كريم اين حساب را به عهده خداى تعالى دانسته و مىفرمايد : « إِنْ حِسابُهُمْ إِلَّا عَلى رَبِّي » « 7 » و نيز مىفرمايد : « ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ » « 8 » و اگر در آيه « إِنَّ اللَّه كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيباً » « 9 » مانند آيات قبل ، خداى را محكوم و عهده دار حساب ندانسته و بر عكس ، هر چيزى را محكوم و تحت نظر خداوند دانسته براى اين بوده است كه خواسته قدرت و سلطنتى را كه خداوند بر هر چيز دارد برساند .

--> ( 1 ) هيچ چيزى نيست مگر اينكه خزينه هاى آن نزد ما است . سوره حجر آيه 21 ( 2 ) هر چيزى نابود شدنى است مگر وجه او . سوره قصص آيه 88 ( 3 ) از پروردگار خود فضل و رضوان طلب مىكنند . سوره مائده آيه 3 ( 4 ) به طمع رحمتى از پروردگارت . سوره اسراء آيه 28 ( 5 ) به سوى او وسيله طلب كنيد . سوره مائده آيه 38 ( 6 ) مگر براى به دست آوردن وجه خدا . سوره بقره آيه 272 ( 7 ) رسيدن به حساب بندگان تنها به عهده پروردگار من است . سوره شعراء آيه 113 ( 8 ) پس به درستى كه به عهده ما است كه به حساب آنان برسيم . سوره غاشيه آيه 26 ( 9 ) به درستى كه خداوند مراقب و حسابدار هر چيزى است . سوره نساء آيه 85